«كوركەم ءسوز ونەرى» كىتابىنىڭ تولىق اۋدارماسى العاش رەت كازاق تىلىندە ءوز وقىرمانىنا جەتىپ وتىر. شەيح احمەت ءتارازيدىڭ اتالمىش ريسالاسى تۇرىك حالىقتارى تىلىندەگى ولەڭ تەورياسى تۋرالى جازىلعان العاشقى زەرتتەۋشىلىك-تالدامالىق ەڭبەك بولىپ سانالادى. بۇل كىتاپتا تراكتاتتىڭ مازمۇنى كوركەم ءسوز – ولەڭ جۇيەسى تۋرالى, ۇيقاس, جالپى ولەڭ ونەرى,ءارى عارۋز (ارۋز) ۋازىندەرىنە ارنالعان مىسالدارىمەن عىلىمي تالدانىپ, انىقتامالارى بەرىلگەن.بۇل ەڭبەكتە اۆتور پارسى – تاجىك كلاسسيكتەرىمەن قاتار وزىمەن زامانداس تۇركى تىلدەس شايىرلاردىڭ دا شىعارمالارىنان ۇزىندىلەر,ولەڭ جولدارىن كەلتىرگەن.مۇنىڭ ءوزى تۇركى عىلىم, ادەبيەت تاريحىنىڭ تەرەڭىرەك تامىر جايعانىن ايعاقتايدى. عالىمنىڭ ەڭبەگى كەزىندە تۇركى (شاعاتاي) تىلىندە جازىلعان. ءحۇ عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ماۋەرانناحردا ادەبي ءومىر قايناپ جاتقان كەزدە تۇركى ءتىلى مەن پارسى ءتىلى قاتار جاپپاي ءورىس الدى. شەيح احمەت تارازيدان ءبىراز كەيىن قازاق عالىمى, ۇلى تاريحشى مۇحاممەد قايدار دۋلات (1499-1551) ء–وزىنىڭ ايگىلى تاريحي ەڭبەگى – «تاريح-ي راشيدي» كىتابىن پارسى تىلىندە, ال «جاھانناما» داستانىن سول ۋاقىتتا تۇركى حالىقتارىنا ءتان ورتاق شاعاتاي تىلىندە جازدى.مۇنىڭ ءوزى ەكى ءتىلدىڭ, ياعني تۇركى مەن پارسى تىلدەرى ماۋەرانناھر مەن حوراسان ايماعىندا ارالاس-قۇرالاس بولعانىن بايقاتادى. سوندىقتاندا قازاق دالاسى دا ەكى ءتىلدىڭ ىقپالىنان تىس قالمادى.سونىڭ سالدارىنان قازاق توپىراعىنان شىققان شايىرلار, عالىمدار مەن ويشىلدار تۇركىلەر مەن پارسىلاردىڭ ادەبيەتىنە, مادەنيەتىنە, تىلىنە بىردەي ءمان بەرىپ,قوعام ومىرىنە جەتە كوڭىل ءبولدى,تىلدىك ەرەكشەلىكتەرىن زەرتتەپ وتىردى.
شەيح احمەت ءتارازيدىڭ «فونۋن ءال-بالاعە» ەڭبەگى بەس تاراۋدان تۇرادى. بۇل - پارسى مەن تۇركى ادەبيەتىنىڭ تەورياسىن ەكى تىلدەگى كوپتەگەن جولدارىن مىسالعا كەلتىرە وتىرىپ, ەگجەي-تەگجەيلى ايقىنداۋعا ماقسات ەتكەن اسا قۇندى زەرتتەۋ جۇمىسى, تالداۋلارىمەن قاتار شىعىس ادەبيەتىنەنمول ماعلۇمات بەرەتىن دە تەڭدەسسىز تۋىندى.فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلى «تاراز شاھارىنىڭ تۋماسى شەيح ءتارازيدىڭ تۇرىك حالىقتارى پوەزياسىنداعى ولەڭ قۇرىلىسىنىڭ تەوريالىق نەگىزىن قالاعان «كوركەم ءسوز ونەرى» ەڭبەگىن اراب, پارسى, شاعاتاي تىلىنەن تىكەلەي قازاق تىلىنە اۋدارعان شىعىستانۋشى عالىم يسلام جەمەنەي مەن كەڭەسبەك دەمەشتىڭ ەڭبەگى قازاق ادەبيەتى تاريحىنا زور جاڭالىق بولىپ قوسىلارى انىق» دەپ جازادى.
ساپارباي پارمانقۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
